Samenvatting
De AFM publiceerde in december 2025 het rapport 12 bouwstenen voor beheerst gebruik van audit-tooling. De boodschap is duidelijk: voordat u kunt rennen met (Gen)AI, moet u eerst kunnen lopen. Een goed fundament van betrouwbare data, gestandaardiseerde processen en een geïntegreerde plek in de controleaanpak is de voorwaarde voor verantwoord gebruik van elke audit-tool. Of een ad-hoc Excel-export, een rondzwevend Python-scriptje of een met ChatGPT in elkaar gezette ETL-straat dat fundament vormt, mag u zich afvragen. In dit artikel lichten we toe hoe een aantal van de bouwstenen van de AFM zich verhouden tot de manier waarop Analytikal data-analyse integratie ondersteunt.
Lopen voordat u kunt rennen
De AFM is helder. De onderste lagen van de toren moeten goed staan voordat innovatieve technologie zoals (Gen)AI verantwoord kan worden ingezet. Risicomanagement, betrouwbare input-data en een beheerste implementatie van audit-tooling zijn drie randvoorwaarden die op orde moeten zijn voordat de vierde laag, (Gen)AI, aan bod komt.
In de praktijk zien wij dat juist die onderste lagen kwetsbaar zijn. Een XAF-bestand wordt opgevraagd bij de cliënt, omgezet, geopend in Excel, een paar draaitabellen erbij en het werkprogramma is "datagedreven". Een CAMT.053-bestand belandt in een Power BI-rapport en daarmee is het bankverkeer afgedekt. Het is inderdaad data-analyse, maar is dit schaalbaar? En hoe zit het met de bewezen datakwaliteit? Het is ten slotte garbage in, garbage out.
Alle randvoorwaarden en bouwstenen van de AFM vormen samen het benodigde fundament. De bouwstenen van de AFM zijn primair voor de accountantsorganiaties bedoeld, maar bij een aantal bouwstenen kan Analytikal een (in)directe bijdrage leveren, hieronder staan voor ons de belangrijkste bouwstenen beschreven.
De onderste lagen: data en proces
Bouwsteen 5 stelt dat de externe accountant moet vaststellen dat relevante en betrouwbare input-data wordt gebruikt om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen. Dat is een belangrijk verschil met de praktijk waarin vaak gewerkt wordt met de data die toevallig beschikbaar is. De AFM draait het om: u bepaalt vanuit de controleaanpak welke data relevant is, en zorgt dat het proces om deze data te verkrijgen gestructureerd, gedocumenteerd en herhaalbaar verloopt.
Bouwsteen 6 voegt daaraan toe dat het ETL-proces (Extract, Transform, Load) consistent én vastgelegd moet zijn. Een ervaren collega die niet eerder bij de controle betrokken was, moet op basis van de documentatie tot dezelfde conclusies kunnen komen.
We schreven hier eerder al over in Een XML auditfile (.xaf) alleen is vaak niet voldoende. De kloof tussen de theoretische belofte van standaardbestanden en de weerbarstige praktijk is groot. En zoals we lieten zien in Onjuist CAMT.053 bestand bij nieuwe rekeningen bij ABN Amro, zelfs gestandaardiseerde bankbestanden bevatten met regelmaat fouten die zonder goede validatie ongezien blijven.
Hoe Analytikal aansluit op de bouwstenen
Analytikal is geen losse tool die u naast uw controleaanpak inzet. Het platform is gebouwd om een rol te vervullen op precies de plekken waar de AFM aandacht voor vraagt. Hieronder een toelichting hoe Analytikal bijdraagt aan de geïdentificeerde bouwstenen.
Bouwsteen 3, monitor het effect van audit-tooling op de wettelijke controle.
Analytikal verlaagt de drempel tot het gebruik van data-analyse gedurende de hele controle, in alle fases en met een uniforme werkwijze voor elke opdracht. Op portefeuilleniveau is de inzet van data-analyse zo te monitoren. Niet alleen tijdens een jaareinde-evaluatie, maar met real-time inzicht in inzet, gebruik en voortgang op opdrachtniveau.
Bouwsteen 5, relevante en betrouwbare input-data
Onze data-extractie werkt vanuit de controlebehoefte, niet vanuit wat een ERP-systeem toevallig kan exporteren. Voor de 90+ ondersteunde bronsystemen geldt een systeem-specifieke instructie die zekerstelt dat de juiste, volledige dataset wordt verkregen, inclusief de elementen die in een standaard XAF of CAMT.053 ontbreken. Bij elke dataset volgt een aansluiting op onderliggende administratieve vastlegging.
Bouwsteen 6, consistent en vastgelegd ETL-proces
Iedere opdracht doorloopt hetzelfde gestandaardiseerde proces: extractie, validatie, transformatie naar een uniforme structuur en inladen voor analyse. Bij elke dataset levert Analytikal een validatiememo met de herkomst, bewerkingen en controlegetallen. Geen ad-hoc Excel-bewerkingen, geen black box, geen kantoor-specifieke variaties die per dossier herzien moeten worden.
Bouwsteen 8, geïntegreerde toepassing in controlestrategie en controleplan
Werkprogramma's binnen Analytikal sluiten direct aan op de controleaanpak van uw kantoor. Geen losstaande analyses die "ergens" in het dossier landen, maar werkstappen die in de planningsfase al een plek krijgen in het controleplan.
Bouwsteen 9, opvolgen van bijzonderheden
Uitkomsten uit data-analyse moeten niet eindigen in een lijstje uitzonderingen dat ergens in een mailbox blijft hangen. Analytikal koppelt bijzonderheden aan werkprogramma's die door de accountant zelf kunnen worden uitgevoerd. De validatiememo fungeert als communicatieproces tussen data-specialist en accountant: wat opvalt, komt zichtbaar bij degene die er iets mee moet.
Eerst het fundament, dan de innovatie
Wie een XAF-bestand via een rondzwevend Python-scriptje omzet voor één controle, kan dat misschien wel goed doen. Maar dezelfde aanpak voor honderd dossiers leidt onherroepelijk tot inconsistenties, ondoorzichtige bewerkingen en review-discussies achteraf. We schreven eerder over zeven jaar standaardisatie in data-driven auditing. De rode draad blijft hetzelfde: vertrouwen verdien je met een platform dat elke keer doet wat het moet doen.
De AFM kondigt aan dat audit-tooling de komende jaren meer aandacht zal krijgen in toetsende onderzoeken. Een goed moment om het eigen bouwwerk eerlijk te evalueren. Welke bouwstenen staan stevig? Waar leunt het op losse exports en handmatige bewerkingen? (Gen)AI biedt veel beloftes voor de controlepraktijk, maar de AFM is duidelijk: zonder de eerste negen bouwstenen is de inzet van AI een wankele constructie. De goede onderkant is geen blokkade voor innovatie, maar de voorwaarde ervoor.
Wilt u zien hoe Analytikal het fundament onder uw audit-tooling versterkt? Boek een vrijblijvende demo en ontdek hoe een uniforme aanpak werkt voor elk dossier in uw portefeuille.
Verder lezen
Bron
AFM (december 2025): 12 bouwstenen voor beheerst gebruik van audit-tooling
